Braziliaanse winter (2019)

Een uitnodiging voor het jubileumfeest in Não-Me-Toque, ter gelegenheid van 70 jaar Nederlandse immigratie, sla ik natuurlijk niet af. Daarvoor ruil ik de laatste zomermaand in Nederland graag in voor vier weken Zuid-Braziliaanse kou. Een maand waarin ik de kans grijp om tussentijdse onderzoeksresultaten te presenteren en mijn ogen opnieuw de kost te geven. Behalve de kolonie Não-Me-Toque zal ik ook andere plaatsen bezoeken, om te beginnen het historisch museumpark in Carambeí. Verder wil ik gaan kijken bij de restanten van de Escola São Paulo in de kolonie Holambra. Het voormalige schoolgebouw van de Nederlandse migrantengemeenschap werd onlangs gesloopt.

(Video: via João Luiz van Ham Mello)

Kijken en luisteren

De Braziliaanse winter is voorbij en daarmee ook het veldwerk dat ik gedurende drie maanden in Brazilië deed. De afgelopen vier weken bracht ik door in de Nederlandse kolonie Holambra, gelegen in de deelstaat São Paulo. Ook hier bestonden de werkzaamheden uit interviewen, lezingen geven, archiefonderzoek en het inventariseren van museumobjecten. Maar wat ik vooral heb gedaan is kijken en luisteren naar mensen. Aan verhalen over vroeger geen gebrek. Ik hoefde de deur van mijn appartement op het Centro Social Holandês maar open te zetten of aan te schuiven in het museumcafé om te horen hoe herinneringen aan de immigratie een rol spelen.

Ontmoetingen op straat, in de supermarkt, het tuincentrum, de bibliotheek, bij mensen thuis en een groepsbezoek aan het Museu da Imigração in São Paulo leverden ook waardevolle data op.
En toen waren er ineens twee sterfgevallen binnen drie dagen. De eerste begrafenis, van pionier Herman Kievitsbosch vorige week maandag, heb ik niet bijgewoond, want ik wilde geen antropologische pottenkijker zijn. Dat gevoel bleek achteraf onterecht. Daarom maakte ik twee dagen erna wel deel uit van de stoet naar het graf van Henk Reijers. Uit eerbetoon aan de pionier klonk daar het Emigrantenlied. Dit lied hoorde ik eerder tijdens de viering van het 70-jarig jubileum van Holambra, in juli van dit jaar. (Beluister het fragment hieronder.) Het hoogtepunt van elke viering, aldus sommige ouderen.

Muito obrigada a todos em Holambra / no Brasil que me ajudaram durante minha pesquisa. “Até logo.”