Lugares de memória: os Países Baixos em Ijuí (RS)

Plaatsen van herinnering: Nederland in Ijuí (Rio Grande do Sul)

Buiten, voor de ingang van de ‘Feestzaal’ worden we verwelkomd door haar zoon, twee kleindochters, een achterkleindochter en enkele bestuursleden van de Sociedade Cultural Holandesa. Binnen, op een bankje zit op ons te wachten Teodora Commandeur (89) uit Ijuí.

Ze vertelt me in het Portugees over haar ouders en grootouders uit Amsterdam en Den Haag. In 1908 kwamen ze aan in Brasil. Als kind sprak Teodora thuis altijd Nederlands met “vader en moeder”. Pas later, buitenshuis leerde ze Portugees. Op mijn vraag wat ze zich nog herinnert uit haar kindertijd, noemt ze “a festa de Sinterklaas”.

Kleindochter Daiana geeft me een boekje mee uit de reeks As Etnisas em Ijuí – Os Holandeses. Daarin vind ik de familienamen Commandeur, Van der Sand, Blöm, Owergoor en Van der Ham.

Teodora Comandeur woont samen met haar familie – vier generaties descendentes holandeses – op een boerderij met “Nederlandse koeien”, vertelt haar zoon. Bij het afscheid fluistert zijn moeder me nog twee Nederlandse woorden in het oor: “Alles goed.” Tudo bem.

(Met dank aan Teodora Souilljee Lütkemeyer, voorzitter van de Associação Holandesa de Não-Me-Toque, RS)