Lugares de memória: os Países Baixos no Brasil

Plaatsen van herinnering: Nederland in Brazilië (2019)

Het huis van Elisabeth Sanders em Não-Me-Toque (RS)

Binnenshuis bij Elisabeth Sanders in Não-Me-Toque (RS)

Hobbyclub II thuis bij Mari van Schaik in Não-Me-Toque (RS). Sinds 2017 komen (klein)dochters van de Nederlandse immigranten eens in de zes weken bij elkaar voor chimarrão én koffie met zelfgebakken vlaai. De voertaal is Portugees. Een enkeling praat een beetje Nederlands. De echtgenotes van Nederlandse (klein)zonen – veelal nakomelingen van Duitse immigranten – zijn eveneens van de partij.

Op bezoek bij economisch historicus José Lannes de Melo (rechts) aan de Universidade Federal do Paraná in Curitiba. José verricht onderzoek naar het bedrijf STARA, opgericht door twee Nederlandse immigrantenfamilies in Não-Me-Toque (RS).

Plakkaat bij ‘Het Geheugenhuis’ in Parque Histórico de Carambeí (PR). “Opdat het doorzettingsvermogen en het geloof van de pioniers worden voortgezet en behouden door de nieuwe generaties.”

V.l.n.r. Lucas Henrique Los, directeur Dick de Geus en Felipe André Pedroso de Oliveira van Parque Histórico de Carambeí (PR)

In de keuken van Museu Holambra (SP)

Aan het werk bij João & João in Museu Holambra (SP)

Sinterklaas (met bijbel) en zwarte pieten op de Expoflora in Holambra (SP)

De ichtus, de zaaier en twee bomen

Drie metalen objecten staan er in de voortuin van de Associação Parque Histórico de Carambeí: de ichtus (vis), de zaaier en twee bomen. Ze symboliseren de kernwaarden waarop de agrarische, Nederlandse gemeenschappen in Paraná steunen: het christelijk geloof, onderwijs en coöperativisme. “Bid en werk, zaai voedsel en kennis, en werk samen, want niemand is beter dan allemaal samen.”


(Foto’s: Renate Stapelbroek, 22 augustus 2019)

“Vertrokken Nederlands”

Behalve voor archiefonderzoek in het Museu Holambra was ik afgelopen week in Campinas (SP), Carambeí en Arapoti (PR).

Bij de PUC in Campinas was ik gastdocent voor een klas met studenten Toerisme. Het was leuk om te merken dat ze geïnteresseerd waren in de uitvoering van mijn onderzoek: Welke methoden gebruik je en hoe pak je dat aan? Een aantal studenten werkt momenteel als gids op de Expoflora in Holambra.

Zowel in de kolonie Carambeí als Arapoti kwamen na afloop van mijn lezing vragen over de taal: In hoeverre is het noodzakelijk dat nakomelingen van immigranten Nederlands spreken om de culturele identiteit te behouden? Mijn vermoeden – op basis van wat ik tot nu heb geobserveerd en gehoord – is dat de Nederlandse taal voor de huidige generatie jongeren hierin geen cruciale rol speelt. Het is eerder de gezamenlijke deelname aan een evenement als de Zeskamp die de herinnering aan hun Nederlandse afkomst levend houdt. Meer onderzoek zal moeten uitwijzen of dit klopt. Ik ben daarom ook benieuwd naar de uitkomsten van het onderzoek Vertrokken Nederlands en hoop dat vele descendentes holandeses in Brasil de enquête invullen.