Kijken en luisteren

De Braziliaanse winter is voorbij en daarmee ook het veldwerk dat ik gedurende drie maanden in Brazilië deed. De afgelopen vier weken bracht ik door in de Nederlandse kolonie Holambra, gelegen in de deelstaat São Paulo. Ook hier bestonden de werkzaamheden uit interviewen, lezingen geven, archiefonderzoek en het inventariseren van museumobjecten. Maar wat ik vooral heb gedaan is kijken en luisteren naar mensen. Aan verhalen over vroeger geen gebrek. Ik hoefde de deur van mijn appartement op het Centro Social Holandês maar open te zetten of aan te schuiven in het museumcafé om te horen hoe herinneringen aan de immigratie een rol spelen.

Ontmoetingen op straat, in de supermarkt, het tuincentrum, de bibliotheek, bij mensen thuis en een groepsbezoek aan het Museu da Imigração in São Paulo leverden ook waardevolle data op.
En toen waren er ineens twee sterfgevallen binnen drie dagen. De eerste begrafenis, van pionier Herman Kievitsbosch vorige week maandag, heb ik niet bijgewoond, want ik wilde geen antropologische pottenkijker zijn. Dat gevoel bleek achteraf onterecht. Daarom maakte ik twee dagen erna wel deel uit van de stoet naar het graf van Henk Reijers. Uit eerbetoon aan de pionier klonk daar het Emigrantenlied. Dit lied hoorde ik eerder tijdens de viering van het 70-jarig jubileum van Holambra, in juli van dit jaar. (Beluister het fragment hieronder.) Het hoogtepunt van elke viering, aldus sommige ouderen.

Muito obrigada a todos em Holambra / no Brasil que me ajudaram durante minha pesquisa. “Até logo.”

Geen museum zonder tractor

Dat de musea in de Nederlandse koloniën in Brazilië tractoren en landbouwwerktuigen tentoonstellen, heeft alles te maken met de achtergrond van de immigranten. Bij gebrek aan toekomstmogelijkheden in Nederland besloten verschillende boerengezinnen na de Tweede Wereldoorlog hun agrarische bestaan in Brazilië voort te zetten. Een aantal landbouwwerktuigen uit de huidige museumcollecties is destijds meegenomen vanuit Nederland.

Tractoren waren er ook afgelopen zaterdag te zien tijdens de gincana in Holambra. Na afloop van de sterrit reden ruim tachtig versierde boerenkarren voortgetrokken door tractoren in optocht door het centrum van de kolonie. Daar ging het feest ter gelegenheid van de 70ste verjaardag van Holambra nog even door.